De ambities in dit programma hebben te maken met klimaatverandering, circulaire economie en volksgezondheid. Klimaatverandering is een van de grootste uitdagingen voor de komende jaren, willen we droge voeten houden en een veilige leefomgeving. De klimaatambities van het Rijk gebruiken we als ondergrens. We willen de verzilting van de bodem tegengaan en hittestress het hoofd bieden. Ook willen verder gaan met de uitvoering van de Transitievisie Warmte, de Visie Circulaire Economie en de klimaatadaptatiestrategie. Zowel de energietransitie als de overgang naar een circulaire economie zijn van belang om minder afhankelijk te worden van andere landen.
We stimuleren isolatie en verduurzaming van woningen, bedrijfspanden en gebouwen van maatschappelijke instellingen, zoals onderwijsgebouwen. In de Regionale Energie Strategie wordt gewerkt aan duurzame energieopwekking op land (zon en wind).
Energietransitie
De energietransitie is de overstap van fossiele brandstoffen naar duurzame energie. Woningen worden anders verwarmd en verlicht, we gaan meer duurzame vervoermiddelen gebruiken en bedrijven verduurzamen.
De ambities van het landelijke Klimaatakkoord zijn leidend, zoals verwoord in het coalitieakkoord. De landelijke doelstelling is om in 2050 95% minder CO2 uit te stoten dan in 1990. Binnen Dijk en Waard zijn deze doelstellingen vertaald in het uitvoeringsprogramma CO2-neutraal.
De energietransitie leidt tot extra elektrificatie, zoals laadpalen, warmtepompen en productieprocessen die op elektriciteit draaien. Dit stuit op grote uitdagingen vanwege het overbelaste stroomnet en de aanpassingen die daarbij nodig zijn, zoals het plaatsen van vele trafohuisjes. Energie is, net als bodem en water, een sturende randvoorwaarde geworden voor woningbouw, economie en mobiliteit. De beschikbaarheid van energie-infrastructuur bepaalt in toenemende mate waar en hoe we kunnen bouwen, werken en verduurzamen. Deze ontwikkeling vraagt om slimme oplossingen en biedt kansen voor innovatie en samenwerking (zie ook programma 3 Economie).
Circulaire economie
Om het milieu te ontlasten is het essentieel om het gebruik van nieuwe grondstoffen te beperken. Dat kan door materialen te hergebruiken en producten te repareren in plaats van te vervangen. Deze aanpak staat centraal in de overgang naar een circulaire economie. Die stimuleert creativiteit, nieuwe verdienmodellen en lokale werkgelegenheid.
Door slimmer om te gaan met grondstoffen verminderen we afval en CO ₂ -uitstoot, en verkleinen we onze afhankelijkheid van landen als China en Congo, waar cruciale materialen zoals lithium en kobalt vandaan komen. Deze afhankelijkheid veroorzaakt geopolitieke spanningen, zoals exportbeperkingen en machtsverschuivingen. Een circulaire economie versterkt daarom niet alleen onze ecologische duurzaamheid, maar ook onze economische en geopolitieke weerbaarheid.
De Visie en Strategie Circulaire Economie Dijk en Waard 2025-2030 is op 27 mei 2025 door de gemeenteraad vastgesteld. Dit document geeft richting aan de inzet van de gemeente op dit onderwerp. Het bijbehorende uitvoeringsplan (in wording) 2026 – 2027 heeft als speerpunten: openbare ruimte, gebiedsontwikkeling en bouwprojecten.
Hoe snel we de doelen halen, hangt niet alleen af van de juiste sturing door de gemeente, maar ook van het beleid van de Europese, landelijke en provinciale overheid. Het landelijke circulaire-economiebeleid kenmerkt zich tot op heden vooral door vrijwilligheid en vrijblijvendheid.
Afvalbeheer
De gemeente Dijk en Waard wil huishoudelijk afval zo goed mogelijk gescheiden inzamelen, zoals vastgelegd in het Grondstoffenbeleidsplan 2024-2027 en de Afvalstoffenverordening 2024. Meer schone grondstoffen inzamelen betekent minder restafval en een lagere CO2-uitstoot. De gemeente wil in 2027 een flinke daling restafval bereiken: maximaal 100 kg fijn huishoudelijk restafval en 20 kg grof huishoudelijk afval per inwoner. In 2024 daalde het fijn huishoudelijk restafval al van 170 kg naar 142 kg per inwoner. Dat kwam mede door het aanpassen van de inzamelfrequentie van het restafval.
Verdere maatregelen in 2026 moeten deze daling voortzetten. Het blijft wel een uitdaging, want het veranderen van gedrag en gewoontes is maatwerk en vergt langdurige inzet, en het urgentiegevoel is laag. Grote dalingen zijn alleen te bereiken met wezenlijke systeemwijzigingen (zoals in 2024).
Welke doelstellingen dragen daar aan bij en waar zetten we daarbij op in?
Dijk en Waard is een CO2-neutrale gemeente in 2050.
- We gaan het uitvoeringsprogramma CO 2- neutraal uitvoeren. In 2026 zijn belangrijke onderdelen uit dat programma:
- Verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. De hoogste prioriteit krijgen panden die de meeste energie verbruiken. Zwembad Waardergolf gaat bijvoorbeeld van het gas af en gaat meer zonne-energie opwekken. De financiële gevolgen hiervan staan in het Meerjareninvesteringsprogramma (MIP).
- Verder verduurzamen van het gemeentelijk wagenpark.
- Het goede voorbeeld geven als gemeentelijke organisatie, door vaker duurzaam (en dus ook circulair) opdracht geven en inkopen.
- Stimuleren van duurzame initiatieven vanuit de samenleving.
- Verdergaan met de aanpak van isolatie: inwoners met subsidie en advies helpen om hun woningen energiezuiniger te maken.
- De isolatieaanpak combineren met gemeentebrede bescherming (‘soorten managementplan’) van beschermde diersoorten zoals vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen.
- Voortzetten van de warmtetransitie (‘stap voor stap van het gas af’): we gaan een warmteprogramma maken en gaan verder met het ondersteunen van de wijkaanpak en VvE’s.
- Verdergaan met de plannen HVC om aardwarmte te winnen in het Altongebied, als extra duurzame bron van het warmtenet.
- Stimuleren van de verduurzaming van bedrijven, onder meer met een gebiedsgerichte aanpak.
- Bijdragen aan het versterken van het stroomnet, bijvoorbeeld met trafohuisjes.
- Bijdragen aan een optimaal gebruik van het overbelaste stroomnet, door energiebesparing en slimme oplossingen te stimuleren (zoals energiehubs). Zie ook programma 3.
- Aanpak ontwikkelen om woningen in hete periodes op een duurzame manier koel te houden.
Circulaire economie (waaronder afval en grondstoffen)
- Dijk en Waard is circulair in 2050. De gemeente streeft naar 50% minder gebruik van primaire grondstoffen binnen gemeentelijke projecten en opdrachten in 2030. We gaan het Uitvoeringsplan Circulaire Economie 2026 – 2027 uitvoeren. Dat is onder meer gericht op:
- Circulaire en andere duurzaamheidsuitgangspunten in dagelijkse interne processen van opdrachtgeverschap, inkoop en uitvoering
- Onderzoek naar juridische en financiële instrumenten om bedrijven en inwoners te stimuleren om mee te doen aan de transitie naar een circulaire economie
- Regionaal samenwerken op het gebied van de transitie naar een circulaire economie
- Het in gang zetten van een eenduidige manier om de resultaten van de verschillende werkvelden van duurzaamheid (circulaire economie, klimaatadaptatie, energietransitie) inzichtelijk te maken voor bestuur en inwoners.
- Werkzaamheden in de openbare ruimte zoveel mogelijk op een circulaire manier aanpakken, door bijvoorbeeld materialen te hergebruiken
- In Dijk en Waard is eind 2027 het afvalhergebruikpercentage gelijk aan de landelijke richtlijn. De hoeveelheid fijn huishoudelijk restafval is eind 2027 maximaal 100 kg per inwoner.
We gaan het Grondstoffenbeleidsplan voor Dijk en Waard uitvoeren. We richten ons vooral op:
- De inzet van communicatie, een afvalcoach en handhaving bij afvalstromen en in gebieden waar het scheiden van het restafval beter kan
- Voorzieningen voor gft-inzameling bij hoogbouw
- De evaluatie van de huidige wijze van inzamelen van oud papier en karton, vooral door verenigingen, clubs en scholen
- Dijk en Waard is klimaatrobuust. We voeren de Klimaatadaptatiestrategie en Uitvoeringsagenda Regio Alkmaar en het Beleidsplan Klimaatadaptatie Dijk en Waard uit. In 2026 richten we ons op:
- Inwoners inzicht geven in de gevolgen van klimaatverandering en de mogelijkheden om klimaatadaptief te handelen, bijvoorbeeld met voorzieningen in en op de eigen woning, tuin, erf of dak
- Stimuleren van woningbouwcorporaties, huurdersorganisaties en projectontwikkelaars om vergroening en ontstening van tuinen en andere klimaatadaptie-maatregelen individueel en collectief op te pakken
- Scholing en kennisborging over klimaatadaptatie in de eigen gemeentelijke organisatie en versterking van de banden met scholen, bedrijfsleven, buurgemeentes, PWN en HHNK om het vervliegen van kennis over klimaatadaptatie tegen te gaan (triple helix)
- Vaststellen en uitvoeren van het hitteplan van de regio Noord-Kennemerland
- Meer bestuurlijke, ambtelijke en ketenaandacht voor watercongestie, drinkwaterschaarste en achterblijvende kwaliteit van het oppervlaktewater (EU Kaderrichtlijn Water)
- Borgen van de resultaten van de actualisatie van de stresstesten 2025 en de bijbehorende risicodialogen.