Bestuurlijke inleiding

In de kadernota 2026 is de eerste stap gezet naar de begroting 2026. Het meerjarenperspectief uit de kadernota heeft de gemeente voor de grote uitdaging gesteld om te komen tot een sluitende begroting. De meicirculaire van het Rijk bood enige verlichting, maar onvoldoende om het tekort te dichten. Er blijft nog steeds een aanzienlijk deel over van de eerder toegepaste korting van het Rijk op het gemeentefonds. Daarnaast heeft het Rijk voor 2026 en 2027 slechts tijdelijke toezeggingen gedaan voor extra middelen.  
De gemeente Dijk en Waard wil een structureel sluitende begroting presenteren met positief oordeel van de provincie. De ongunstige uitgangspositie van het meerjarenperspectief uit de begroting 2025 en de kadernota 2026 vraagt ons om keuzes te maken. De mogelijke keuzes zijn in beeld gebracht met het project Realistisch begroten. Dit maakt inzichtelijk waar ruimte zit, welke risico’s er zijn en wat de maatschappelijke gevolgen kunnen zijn van bezuinigingen. Deze inzichten zijn gebruikt om te komen tot een sluitende begroting. Hierbij is als uitgangspunt genomen dat de gevolgen voor inwoners en voorzieningen zoveel mogelijk beperkt blijven. 
Onderstaand overzicht toont de ontwikkeling van het perspectief. Voor de jaren 2026 en 2028 is er sprake van een begrotingstekort. Dit wordt deels gecompenseerd met een overschot in 2027 en 2029.  

Onderstaande tabel specificeert de aanpassingen die gedaan zijn in het begrotingsproces 2026 en de keuzes die gemaakt zijn om te komen tot een structureel sluitende begroting. In het hoofdstuk programma’s staan verdere financiële toelichtingen. 

Autonome ontwikkelingen

De autonome ontwikkelingen hebben per saldo een negatief effect van € 5,9 miljoen op het begrotingssaldo.  
De voornaamste oorzaken hiervan zijn:  

• Indexaties conform cpi en contractuele afspraken (€ 4,2 miljoen); 

• De nieuw afgesloten cao (€ 3,0 miljoen in 2026); 

• Diverse autonome ontwikkelingen (€ 1,3 miljoen); 

• Een voordeel op de kosten door aanpassingen in de verdeelmaatstaven van de algemene uitkering (€ 0,6 miljoen); 

• Lagere kosten voor afval en riool (€ 0,5 miljoen); 

• Actualisatie van treasury en kapitaallasten (€ 0,7 miljoen); 

• De taakstelling vanuit de hervormingsagenda is teruggedraaid (in lijn met de afspraak om het rapport van Ark in zijn geheel over te nemen). Hier is vanuit Realistisch begroten een generieke taakstelling van 5% tegenover komen te staan (netto kostenverlagend effect van € 0,9 miljoen in 2026). 

Verhoging algemene uitkering, leges en OZB

Aan de opbrengstenkant is er sprake van een positief effect van € 11,3 miljoen. Dit is opgebouwd uit: een stijging van de algemene uitkering met € 8,9 miljoen (meicirculaire), hogere leges voor € 1,8 miljoen en de indexatie van de OZB voor € 0,6 miljoen. 

Btw-compensatiefonds en Jeugdhulp

De afgelopen jaren was er een positief saldo over in het Btw-compensatiefonds voor de Nederlandse gemeenten. De verwachting is dat dit de komende jaren ook het geval is. De toezichthouder heeft aangegeven dat dit surplus als structurele inkomsten in de begroting mag worden opgenomen. Voor Dijk en Waard is dit € 1,1 miljoen. 
Voor de Jeugdhulp zijn de uitkomsten meegenomen van de deskundigencommissie van Ark. Op basis daarvan zijn verwachte inkomsten opgenomen. 

Maatregelen Realistisch begroten

Om tot een sluitend structureel begrotingssaldo te komen zijn de maatregelen uit de tabel verwerkt in de begroting. De bedragen zijn in het begrotingsproces geactualiseerd. Voor de herijking van de voorziening Groot onderhoud was in het voorjaar nog geen bedrag opgenomen. Op basis van de herijking is voor nu bepaald dat voor 2026 tot en met 2029 € 2,0 miljoen minder gestort kan worden in de voorziening. De onderhoudsplannen herijken we jaarlijks zodat we borgen dat de voorziening blijft aansluiten met het gewenste onderhoudsniveau. 
Dijk en Waard is zeer terughoudend geweest om verwachte groei aan de inkomstenkant mee te nemen in het financiële perspectief. Op basis van groeicijfers van de afgelopen jaren hebben we in de begroting 2025 een deel van de verwachte hogere algemene uitkering van het Rijk meegenomen. Dit is nu bijgesteld naar de volledige verwachte groei (€ 1,3 miljoen, lineair stijgend meegenomen in de jaren na 2026). In 2026 stellen we een beleid op voor groeigelden, hierbij brengen wij ook de risico’s in kaart zodat we passende beheersmaatregelen kunnen nemen. 

Dekking vanuit de algemene reserve

In het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen (BOFv) van 21 november 2023 hebben de VNG, IPO en UVW nieuwe afspraken over hun financiën gemaakt met de ministeries van Financiën en Binnenlandse Zaken. Dijk en Waard geeft invulling aan deze afspraken door in het begrotingsjaar 2026 € 700.000 te onttrekken aan de algemene reserve en op te nemen als structurele dekking. 

Structureel begrotingssaldo 2026

Voor 2026 is er sprake van een begrotingstekort van € 4,1 miljoen. Dit is het saldo inclusief de incidentele baten en lasten. In 2026 is er per saldo € 4,1 miljoen aan incidentele baten en lasten. Dit betekent dat er een structureel begrotingsevenwicht is in 2026. Dit geldt ook voor de daaropvolgende jaren. Ondanks dit structurele evenwicht is er wel sprake van een onttrekking aan de algemene reserve.